Webinar — Breng je cultuurwerking naar buiten
Met de webinarreeks Binnenkijker brengt OP/TIL concrete verhalen uit de praktijk van lokaal cultuurbeleid. Twee sprekers delen hun ervaringen. Vragen uit het publiek staan centraal.
Hoe breng je cultuur tot buiten de muren van je organisatie? Als cultuurhuis of bibliotheek wil je je publieksbereik vergroten én je maatschappelijke rol opnemen. Ook op plekken waar het publiek niet vanzelf naar je toe komt.
In deze derde Binnenkijker delen collega’s uit Blankenberge en Dendermonde hoe zij zich, samen met partners, nestelen in het lokale weefsel.
Wat wil je nu echt onthouden?
Kunstendag voor Kinderen — Cultuurcentrum Blankenberge
Tine Verhaeghe is acht jaar diensthoofd van Cultuurcentrum Blankenberge. Bij haar start ging ze aan de slag met de jaarlijkse Kunstendag voor Kinderen. Een Vlaams initiatief, gecoördineerd door publiq, dat families op een laagdrempelige manier laat kennismaken met kunst en cultuur.
In Blankenberge is de aanpak verrassend eenvoudig: een gratis namiddagprogramma, zonder inschrijvingen, telkens op een andere publieke culturele plek in de stad. Bezoekers kunnen doorlopend aansluiten.
De kracht zit in de samenwerking. Verschillende stadsdiensten werken mee aan het programma en brengen elk hun eigen publiek mee. Zo groeide Kunstendag voor Kinderen in Blankenberge uit tot een succesformule, met ongeveer 300 deelnemers uit de doelgroep gezinnen met kinderen.
Tips voor samenwerken
- Zoek je publiek op. De opkomst verschilt naargelang de partner en de locatie. Een editie in samenwerking met de jeugddienst kende bijvoorbeeld een bijzonder grote opkomst. Niet toevallig, want het ging om een plek waar kinderen sowieso al over de vloer komen. Het cultuurcentrum merkte dat het bepaalde gezinnen moeilijk bereikte via het eigen aanbod. Samenwerken met partners die wél dicht bij die doelgroep staan, was dus een logische en succesvolle stap.
- Zet je doel op scherp. Het doel van het cultuurcentrum voor de Kinderkunstendag is vooral om gezinnen op een toegankelijke manier laten proeven van cultuur. Die focus helpt om keuzes te maken. Welke partners betrek je? Welke activiteiten passen? En hoe zorg je dat de drempel zo laag mogelijk blijft?
- Stuur bij waar nodig, behoud wat juist voelt. Het cultuurcentrum houdt de coördinatie in handen. Dat voelt juist, omdat het overzicht zo bewaard blijft. Tegelijk krijgen partners ruimte om te werken vanuit hun eigen expertise. Duidelijke afspraken en een sterk draaiboek maken de samenwerking haalbaar. Zo blijft er ruimte om bij te sturen, zonder telkens van nul te moeten beginnen.
- Samenwerking werkt door. Samen projecten opzetten zorgt ervoor dat diensten elkaar beter leren kennen. Dat maakt nieuwe samenwerkingen sneller en makkelijker. Het is een grote winst als je de kennis en ervaring van collega’s kan meenemen naar nieuwe ideeën. Een samenwerking stopt dus niet wanneer het project voorbij is.
Letterpiraten — Bib Dendermonde
Inge Goddijn is teamcoach programmatie en educatie bij Bibliotheek Dendermonde. Zij vertelt over Letterpiraten, een project waarmee de bibliotheek naar de kwetsbare wijk Baasrode trekt. Daar is geen bibliotheekfiliaal, maar wel veel potentieel om rond leesplezier te werken met kinderen en hun ouders.
Wijkgericht werken is een speerpunt in het beleid van de stad Dendermonde. Letterpiraten maakt dat heel concreet. Het project groeide vanuit de Bibcyclet-werking en krijgt tot eind 2028 steun van de Koning Boudewijnstichting, via het Fonds Jacqueline Cigrang.
Kinderen uit de wijk kozen zelf de naam en het logo van het project. Ook Groep Intro en de lokale lagere school zetten mee hun schouders onder de acties.
Tips voor samenwerken
- Vertrouw op de expertise van partners. Groep Intro kent de wijk en haar bewoners goed en speelt een belangrijke rol in de toeleiding. Er zijn nog heel wat mogelijke partners in de wijk, zoals het Huis van het Kind en Uit De Marge. De samenwerking wordt uitgebreid zodra er een projectmedewerker is. Tot dan ligt de focus op activiteiten op woensdagnamiddag, op een centraal pleintje in de wijk. Kinderen kunnen er vrij aansluiten bij een open atelier.
- Integreer je buurtproject tot diep in je werking. Een buurtproject werkt niet als een apart eiland. De bibliotheek verankert Letterpiraten in de werking en het team. Daarnaast werkt de bibliotheek samen met externe makers en begeleiders, zoals een illustrator, muzikant en kunstenaar.
- Werk aan een duurzame verderzetting. De ambitie is om van Letterpiraten een blijvende wijkwerking te maken, gedragen door vrijwilligers en buurtbewoners. Dat vraagt tijd, experiment en vertrouwen. Het is een zoektocht met vallen en opstaan.
Vragen uit het publiek
Wat met de haalbaarheid binnen een vast team?
Voor Letterpiraten diende Bibliotheek Dendermonde een subsidiedossier in bij de Koning Boudewijnstichting. Dat dossier werd goedgekeurd. De subsidie bedraagt 80.000 euro, verspreid over drie jaar, en maakt de aanwerving van een halftijdse projectmedewerker mogelijk.
In afwachting van die projectmedewerker worden de taken verdeeld tussen de bibliotheekcoördinator, een stagiair en medewerkers van Groep Intro. De activiteiten worden ingevuld door kunstenaars die een opdracht krijgen.
Hoe hou je samenwerkingen flexibel?
Flexibel samenwerken vraagt duidelijke afspraken en ruimte om ideeën te laten groeien en bij te sturen. Nadat het uitlenen van boeken via de school weinig respons kreeg, ontstond een nieuw idee rond Kamishibai*. Daarbij gaan voorlezers in de school en ook bij mensen thuis aan de slag. Ook de buitenschoolse opvang, het Huis van het Kind, verschillende stadsdiensten en de communicatiedienst dragen dit project mee uit.
*Een traditionele Japanse verteltechniek waarbij een verteller een verhaal tot leven brengt door grote prenten in en uit een speciaal houten vertelkastje (butai) te schuiven.
Hoe trek je een divers publiek aan?
Cultuurcentrum Blankenberge bereikte aanvankelijk weinig gezinnen met kinderen. De sleutel bleek samenwerking.
Eerst werkte het cultuurcentrum samen met de jeugddienst en de speelpleinwerking. Zij zijn actief op sociale media, flyeren gericht en hebben rechtstreeks contact met kinderen en jongeren. Daarna volgde ook nieuw publiek via de muziekacademie, via een door leerlingen geprogrammeerd concert. Die kinderen brengen hun broers, zussen, ouders en grootouders mee.
Een volgende editie zet in op samenwerking met het Huis van het Kind, Oranje vzw en een vereniging van anderstalige moeders. Zo groeit het publiek stap voor stap en komt een meer diverse groep bezoekers over de vloer.
Hoe zoek je de balans tussen activiteiten?
Door partners vroeg te laten brainstormen over de invulling. Elke partner neemt verantwoordelijkheid op voor een deel van het aanbod en het budget.
Ook doe-activiteiten krijgen een creatieve invulling. Het cultuurcentrum bewaakt de artistieke lijn en brengt eigen expertise binnen. Het totale budget bedraagt ongeveer 2.000 euro. Met beperkte middelen blijkt veel mogelijk, dankzij gedeelde expertise, materiaal en goesting.
TIP — IGS Waasland zet in op samenwerking, uitwisseling en promotionele ondersteuning rond Kunstendag. Kijk ook naar bovenlokale samenwerkingen. Zo hoef je als dienst niet alles alleen uit te zoeken en kun je leren van collega’s in de regio.
Reflectie van de sprekers
Tine en Inge luisterden ook naar elkaars praktijkverhaal. Wat viel hen op? Wat is meteen toepasbaar op hun eigen situatie? En welke tips nemen ze mee naar hun werkplek?
Tine kijkt vanuit de realiteit van een kleinere gemeente. Een groot wijkgericht project kan dan snel overweldigend lijken. Voor haar zit de sleutel in klein starten. Niet meteen alles willen doen, maar wel beginnen met samenwerken. Want je hebt elkaars expertise nodig om een sterk verhaal te maken. "Het lijkt nog altijd een grote uitdaging om in een wijk aan de slag te gaan, maar door dit voorbeeld te horen zijn er voor mij toch al wat drempels weggenomen.", vertelt ze.
"Ik kan een idee downsizen en op eigen maat aanpakken. Ik ken zelfs al collega’s vanuit vorige samenwerkingen naar wie ik zou kunnen bellen.” — Tine Verhaeghe
"Enthousiasme is al de helft van de slaagkans.", zegt Inge. Zij waardeert het brede spectrum aan activiteiten dat in Blankenberge gerealiseerd wordt met verschillende partners.
Het loont om niet alleen bij jezelf te vertrekken. Elke partner heeft een eigen doelgroep, eigen kennis en eigen sterktes. Die breng je samen in een gedeeld project. Met een klein budget kun je veel doen, als de werkwijze goed zit.