Wie leeft er in jouw stad, gemeente of regio en wat betekent dat voor je cultuurwerking?
Je publiek van de toekomst leren kennen: dat klinkt vaag of overweldigend. Maar het begint bij iets eenvoudigs: weten wie er leeft in jouw omgeving, vandaag en morgen. Als cultuurwerker werk je met mensen. Dus is het logisch dat je eerst de mensen in jouw gemeente, stad of regio leert kennen.
In dit artikel helpen we je op weg. We tonen waar je betrouwbare cijfers vindt, hoe je ze leest en hoe je ermee aan de slag gaat in je publiekswerking. We focussen op twee grote maatschappelijke evoluties: leeftijd en superdiversiteit.
We koppelen die cijfers aan inzichten, vragen en tools waarmee je vandaag al kan starten. Aan het einde van dit artikel delen we een stappenplan waar je mee aan de slag kan.
Waarom buikgevoel niet volstaat
Veel cultuurwerkers bouwen op hun ervaring, hun voelsprieten, hun buikgevoel. Dat is waardevol, maar zelden volledig. Cijfers helpen je om een vollediger, meer onderbouwd beeld te vormen. Ze laten je zien wat je (nog) niet zag.
Cijfers maken blinde vlekken zichtbaar.
Ze helpen je keuzes beter te onderbouwen.
Ze geven houvast bij het herdenken of bijsturen van je werking.
Hoe zit dat bij jou?
- Volg jij vooral je buikgevoel?
- Of werk je al met gegevens, observaties of statistieken?
- Hoe zie jij het publiek van jouw gemeente of regio? Is het jong, ouder, divers? Waar baseer je dat op?
Wat cijfers je wél kunnen geven (en wat niet)
Cijfers tonen de contouren van je publiek: wie er woont, welke groepen groeien of krimpen, en hoe je context verschilt van die van andere gemeenten. Ze helpen je om bewuster te kijken, je aannames te toetsen en gerichte keuzes te maken.
Maar cijfers vertellen niet waarom mensen wel of niet deelnemen, welke drempels ze ervaren of welke verwachtingen ze hebben. Ze geven richting, geen volledige verklaring. Voor dat deel heb je verhalen, gesprekken en partnerschappen nodig.
Twee tendensen die je publiek veranderen
De demografische evoluties zijn niet overal gelijk. Maar er zijn twee bewegingen die overal voelbaar zijn: leeftijd en superdiversiteit.
Leeftijd
De leeftijdsopbouw verschuift. De vergrijzing neemt alsmaar toe.
In 2040 zal bijna 1 op 4 Vlamingen 65+ zijn. Nu is dat nog zo’n 21%. Het aandeel 80+ stijgt in Vlaanderen tegen 2040 met zo’n 40%.
Vlaanderen vergrijst overal, maar niet overal aan dezelfde snelheid. Aan de kust, in Oostelijk Limburg en in de Noorderkempen is de stijging van ouderen het sterkst. In Antwerpen, Gent, Leuven, de Zuidrand van Brussel en in het zuiden van West-Vlaanderen is de verwachte stijging het zwakst. De Vlaamse Rand is een aparte regio: daar neemt de vergrijzing trager toe én de bevolking is er opvallend jong ten opzichte van de rest van Vlaanderen.
Wat met de jongeren als publiek?
In 17% van de Vlaamse gemeenten stijgt zowel het aandeel ouderen als het aantal jongeren. Daar is dus een dubbele demografische tendens en ligt een dubbele uitdaging. Aarschot ziet bijvoorbeeld in 2040 zowel het aandeel -18-jarigen stijgen met 6% als het aandeel 65-plussers met 8%.
Dat betekent dat leeftijd geen uniforme trend is, maar een lokaal en regionaal verhaal. Je aanpak en aanbod moet dus (boven)lokaal aangepast zijn.
Voorbeeld
We vergelijken de cijfers van 65-plussers en 80-plussers in Zaventem met die van IGS Cultuur Noordrand en het Vlaams Gewest voor de jaren 2010, 2020, 2025 en 2040. Bron: provincies.incijfers.be
Superdiversiteit
Van 1990 tot 2025 steeg het percentage mensen met een migratieachtergrond in Vlaanderen van 6,5% tot maar liefst 27,8%. Deze opwaartse trend zal de komende jaren aanhouden. Volgens schattingen met 1 à 2% per jaar.
Superdiversiteit is dus al lang geen exclusief kenmerk meer van grootsteden.
Ook in centrumsteden, kleinere gemeenten, dorpen en landelijke regio’s groeit het aandeel inwoners met een migratieachtergrond. Inwoners hebben er steeds vaker verschillende migratieachtergronden, spreken diverse talen en hebben uiteenlopende leef- en culturele gewoontes. Dat zorgt voor een groeiende diversiteit binnen buurten, generaties en publieken. Wat betekent dat voor de manier waarop jij ontmoeting, communicatie en betrokkenheid organiseert?
Voorbeeld
We vergelijken de cijfers van herkomst in Zaventem met die van de Vlaamse Rand en het Vlaams Gewest voor de jaren 2005, 2015 en 2025. Bron: provincies.incijfers.be
Waar vind je cijfers over jouw regio?
Gelukkig hoef je niet zelf te gaan rekenen.
Er zijn databronnen die betrouwbare cijfers aanbieden over jouw gemeente, stad of regio in Vlaanderen en Brussel. Hieronder onze suggesties:
- provincies.incijfers.be – demografie, migratie, onderwijs, inkomen, enz. voor Vlaanderen
- Cijferbank Brussel - demografie, migratie, onderwijs, inkomen enz. voor de Brusselse gemeenten
- Statbel – officiële cijfers van het Belgische statistiekbureau
- Statistiek Vlaanderen – thematische analyses en prognoses
- Gemeente- en stadsmonitor – lokale beleidsindicatoren
- Atlas superdiversiteit – overzicht van diversiteit in gemeenten
- UiTPAS- of Publieksvinder – voor wie met lokale participatiegegevens werkt
Hoe begin je eraan als cultuurwerker?
Je hoeft geen data-expert te zijn om hiermee aan de slag te gaan.
Wat je wél nodig hebt, is een helder stappenplan. Dat hebben wij voor je uitgewerkt op maat van provincies.incijfers.be. Je vindt er data over inwoners in Vlaanderen*, vandaag en in de toekomst.
- Kies een indicator (bv. % 65+, % niet-Belgische herkomst).
- Vergelijk jouw gemeente met andere gemeenten, je regio, provincie of het Vlaams gemiddelde.
(*) Voor cijfers over Brussel moet je aan de slag met Cijferbank Brussel.
Van cijfers naar keuzes
Data tonen een richting. Maar jij maakt de keuzes. Achter elk cijfer zit een leefwereld. Data zijn dus geen eindpunt, maar een begin van beter begrijpen.
Zodra je zicht hebt op de demografische realiteit van jouw omgeving, komt de vraag: 'Wat doe je ermee?'. Visualiseer je data en ga in gesprek met je team of partners.
Onderstaande vragen helpen om dat gesprek op gang te trekken:
- Welke doelgroepen bereiken we vandaag goed? Welke minder?
- Welke cijfers verrasten je? Wat zegt dat over je aannames?
- Welke doelgroep willen we beter leren kennen of actiever betrekken?
- Wie hebben we nodig in ons netwerk om dat te realiseren?
Op zoek naar inspiratie? In dit artikel duik je verder in concrete cultuurprojecten rond leeftijd, intergenerationaliteit en diversiteit.