100 jaar Juliaan Lampens — Een bibliotheek als plek voor ontmoeting

Het avontuur startte met de honderdste geboortedag van architect Juliaan Lampens. Maar de bibliotheek die hij ontwierp is ook een gebouw in het centrum van Nazareth dat klaarstaat voor een nieuwe toekomst. De Bibliotheek Lampens werd door de gemeente in erfpacht verworven. Terwijl de restauratie wordt voorbereid, besloot het lokaal bestuur om voor de jubileumviering niet te wachten tot alles af was.

In plaats van het gebouw pas na de werken opnieuw op de kaart te zetten, werd het al voor de restauratie opengesteld via kunst, verhalen en ontmoeting. Zo groeide een tijdelijk erfgoed- en cultuurproject uit tot het beginpunt van een langetermijnvisie op Bibliotheek Lampens als hedendaagse cultuur- en ontmoetingsplek. Dat vroeg om flexibiliteit, want er moest geleefd worden met de beperkingen van een gebouw in tussentijd. Tegelijk maakten net die beperkingen het project heel concreet en tastbaar.

Voor Laure is dat de kern. "Architectuur wordt soms als iets exclusiefs of specialistisch ervaren, terwijl iedereen ermee te maken heeft.", vertelt ze. "We wonen erin, bewegen erdoor en ontmoeten elkaar erin." Door kunst en cultuur als ingang te gebruiken, wil het project architectuurliefhebbers, inwoners, scholen, kunstenaars, studenten en toevallige bezoekers samenbrengen.

100 jaar Juliaan Lampens bracht de voormalige Bibliotheek Lampens opnieuw onder de aandacht als plek van ontmoeting, architectuur en kunst. Met de steun van de Vlaamse overheid (via de subsidie voor kleinschalige bovenlokale cultuurprojecten) en de Provincie Oost-Vlaanderen, was het mogelijk om een breed publieksprogramma rond het oeuvre van Lampens uit te werken. 

Centraal stond de tentoonstelling Tafel voor tien. Dialogen rond Juliaan Lampens. Tien hedendaagse kunstenaars, architecten, schrijvers en muzikanten gaan in dialoog met het werk en denken van Lampens. De tentoonstelling werd aangevuld met een podcast, een architectuurroute, een Erfgoedsprokkel, een kenniswebsite, lezingen, filmvertoningen, familieworkshops, rondleidingen en erfgoedactiviteiten. Zo konden verschillende doelgroepen elk op hun eigen manier kennismaken met het verhaal van Juliaan Lampens.

Het project loopt één jaar met een projectsubsidie voor kleinschalige bovenlokale cultuurprojecten. De tentoonstelling werd door de grote belangstelling verlengd tot eind november 2026.

Het verhaal van Lampens overstijgt de gemeentegrenzen. Daarnaast spreekt de architectuur van Juliaan Lampens niet alleen inwoners aan, maar ook architecten, onderzoekers, studenten, kunstenaars en erfgoedliefhebbers uit heel Vlaanderen en daarbuiten. Daarom koos het lokaal bestuur bewust voor een brede, bovenlokale aanpak over verschillende beleidsdomeinen heen. 

Partners uit alle hoeken sloten zich snel aan: de Provincie Oost-Vlaanderen, Cultuurregio Leie Schelde, IOED Leie Schelde, het Vlaams Architectuur Instituut, curator Angelique Campens, scenograaf Pauline Clarot, textielontwerper Elisabeth Terisse de Botton, vormgever Ronny Duquenne, webmaster Arthur Haegeman en diverse kunstenaars en architecten.

Volgens Laure moeten partners elkaar opzoeken omdat ze geloven dat ze samen meer kunnen bereiken dan alleen. "Elke partner moet vanuit de eigen expertise kunnen bijdragen én zich eigenaar voelen van het project. Vertrouwen, open communicatie en de bereidheid om naar elkaar te luisteren zijn daarbij essentieel."

De meeste partners waren snel mee. De honderdste geboortedag van Lampens was een sterke aanleiding en veel betrokkenen zagen het belang van een kwalitatief publieksproject rond een architect met internationale uitstraling.

Door erfgoed, architectuur, toerisme, onderzoek en gemeenschapsvorming van in het begin te verweven, ontstonden er onverwachte inzichten en nieuwe netwerken. Het project leidde ondertussen al tot nieuwe projectaanvragen met oorspronkelijke én nieuwe partners. Samen werken ze verder aan de restauratie, herbestemming en activering van Bibliotheek Lampens. 

Het project maakte heel wat los in de regio. "De reacties waren warm en ontzettend divers", vertelt Laure enthousiast. "Sommige bezoekers ontdekten de bibliotheek voor het eerst, terwijl anderen net blij waren dat ze er weer binnen mochten. Oud-studenten van Lampens deelden herinneringen aan zijn lessen, en familie en vrienden vonden het prachtig dat zijn werk weer zo zichtbaar werd."

Ook veel dorpsbewoners stapten uit nieuwsgierigheid binnen. Voor hen werd het bezoek een reis in de tijd. Ze leenden hier vroeger als kind al boeken, herinnerden zich de bibliothecaris nog of kwamen er destijds wekelijks over de vloer. Naast architecturaal erfgoed, is dit gebouw dus ook een plek van collectieve herinneringen en lokale verbondenheid. 

Wat misschien wel de mooiste reactie was? Laure: "Bezoekers bekeken niet alleen de tentoonstelling, ze begonnen spontaan mee te denken over de toekomst van de bibliotheek." Voor Laure de bevestiging dat het project erin slaagde een gemeenschap rond de plek te creëren.

Dat is de belangrijkste les die Laure meegeeft. Een sterke plek met een goed verhaal verbindt verschillende sectoren, doelgroepen en organisaties bijna vanzelf. Zo kan een project uitgroeien tot een duurzaam netwerk dat ook na afloop blijft bestaan.

Waar droomt Laure nog van? 'Ik wil van Bibliotheek Lampens een duurzame cultuurplek maken waar erfgoed, kunst, architectuur en ontmoeting elkaar versterken. Een plek met artistieke residenties, tentoonstellingen, lezingen, participatieve trajecten en educatieve activiteiten. Een ruimte waar de lokale gemeenschap en bezoekers van buiten de gemeente samenkomen, ideeën uitwisselen en mee vorm geven aan de toekomst.

Haar advies aan andere initiatiefnemers: 

Juist die lerende houding maakt dat een initiatief kan uitgroeien tot iets wat veel groter is dan oorspronkelijk gepland.

Zelf Bibliotheek Lampens ontdekken? Neem een kijkje op www.bib-lampens.be. Daar vind je meer info over het project, de podcast, de architectuurroute en de Erfgoedsprokkel.