KLANKENKOORTS

“We dare to cross the line. Nu zijn we hier een vormen we één gemeenschap, één familie. Tous ensemble.” Ondersteund door kolkende livemuziek beklijven deze woorden uit de trailer van Klankenkoorts; een muziektheatervoorstelling uit 2024 waarbij het persoonlijke muzikale erfgoed van spelers uit de ruime regio rond Kortrijk samensmelt tot een veelheid aan verhalen en melodieën. Een ode aan de diversiteit in al zijn vormen, die je ook vandaag nog kan beluisteren via de audio-installatie Klankencast.

Joon Bilcke (artistiek medewerker Unie der Zorgelozen) en Ella Cappon (projectwedewerker FMDO – regio Kortrijk) vertellen over deze samenwerking.

Tijdens het project Klankenkoorts stonden 17 muzikanten/vertellers met verschillende achtergronden op het podium. De deelnemers werden aangereikt door FMDO (Federatie van Mondiale en Democratische Organisaties), een koepelorganisatie die werkt aan de verbinding en participatie van mensen met een migratieachtergrond. Maar ook vanuit de Unie der Zorgelozen, een sociaal-artistiek gezelschap dat theater maakt met mensen die op de pechtstrook van het leven zijn terechtgekomen, namen mensen deel. Zo kwamen twee werelden samen op het podium.

“Het is supermooi als je door een samenwerking eilanden kan doorbreken. Je kan mensen verbinden die elkaar eigenlijk niet goed kennen. Waar het publiek van de Unie minder divers en Vlaams is, bevinden wij ons aan het andere uiteinde. Daardoor kan je veel van elkaar leren en vooroordelen aanpakken. In dit geval: ieders visie op diversiteit bijstellen. Daarom moeten we dit soort projecten ook blijven doen”, vindt Ella. 

De gedeelde liefde voor muziek bleek een heel dankbaar thema om rond samen te werken. Daarom wil FMDO ook in de toekomst inzetten op projecten die mensen verenigen op basis van gedeelde talenten en interesses. “Dat betekent echter niet dat je zelf alle kennis in huis moet hebben”, verduidelijkt Ella. “Het mooie aan samenwerken is dat elke partner iets anders inbrengt. Door die verschillende expertises samen te leggen, maak je iets dat niemand alleen had kunnen bedenken.”

“We wilden graag een muziektheatervoorstelling maken, maar hebben daar niet veel ervaring mee”, vult Joon aan. “Daarom klopten we aan bij Yamen Martini van de vzw kleinVerhaal uit Oostende. Via jamsessies en improvisaties creëerde hij samen met de deelnemers een eigentijdse, muzikale soundtrack. Geert Six van de Unie boog zich dan weer over het tekstgedeelte. Samen lieten ze alle tekst en muziek naar elkaar toegroeien.”

IGS Zuidwest en FMDO ontwikkelden als onderdeel van het project de Klankencast. Voor deze audio-installatie sprokkelden ze muzikale herinneringen van de deelnemers. Medialab Quindo stond in voor de montage en digitalisering. Ella: “Via de Klankencast konden we ook mensen aan boord houden voor wie het podiumtraject uiteindelijk te intensief was. Daardoor heeft iedereen zijn muzikaal erfgoed kunnen uitspreken en voelde iedereen zich betrokken.”

Het idee om de Klankencast te laten meereizen met de voorstelling hebben ze moeten laten varen. Hoewel enkele cultuurcentra bij de projectaanvraag interesse toonden, werd de voorstelling niet geboekt. Daardoor speelde ze 8 keer op het podium van de Unie zelf. “Een intentie is geen verworvenheid. Daar gingen we te snel van uit”, weet Joon nu. “Daarom willen we de CC’s een volgende keer actiever betrekken bij het proces, bv. door hen uit te nodigen op een repetitie. Zo worden ze echt deel van het proces, in plaats van louter afnemers van het eindresultaat.”

Voor een aantal deelnemers van FMDO bleek het touren ook onhaalbaar. “De intensiviteit van het traject was voor onze achterban een grote uitdaging”, weet Ella. “Onze doelgroep heeft immers veel andere dingen aan het hoofd: Nederlandse les volgen, een woning zoeken, papieren in orde brengen … Daarnaast was de groep in het algemeen ook te groot en divers om te reizen. Samen uit, samen thuis was daardoor niet realiseerbaar.”

Ella en Joon weten dat je voldoende ruimte moet voorzien als je met kwetsbare personen aan de slag gaat. “Je kan kwetsbare mensen niet zomaar in een groep gooien en ervan uitgaan dat die meteen hun weg vinden,” zegt Joon. “Sociaal gezien was er tijd nodig om de groep te smeden. En ook muzikaal was het een zoektocht om de uiteenlopende instrumenten te laten blenden. Uiteindelijk hebben we daarom meer tijd uitgetrokken voor het project dan oorspronkelijk voorzien.” 

“We wilden echt vertrekken vanuit de deelnemers. Niet snel iets in elkaar steken, maar samen inspiratie opdoen”, vervolgt Ella. “Via wekelijkse improvisaties leerden de deelnemers elkaar en elkaars muziek echt kennen. Dat zorgde voor meer diepgang, originaliteit en onverwachte ontdekkingen, met een fantastisch eindproduct als resultaat.”

Wat bijdroeg aan de succesvolle samenwerking bij Klankenkoorts was volgens Joon vooral de manier waarop het maakproces werd georganiseerd. “De repetities, de voorstelling, de interviews voor de Klankencast, de overlegmomenten ... Alles gebeurde in de theaterzaal van de Unie. Dat zorgde voor een duidelijke afbakening. We hebben het project echt als één geheel aangepakt, vanuit één centrale plek. 

Alle partners zagen elkaar ook wekelijks op de repetities, en naar het einde toe zelfs 2 à 3 keer per week. Die regelmatige afstemming maakte het mogelijk om kort op de bal te spelen.” Dat laatste vindt Ella zeer belangrijk. “Duikt er spanning of wrevel op, dan moet je dat meteen vastnemen. Je mag het niet laten liggen tot het escaleert.”

Alle partners waren van bij de start overtuigd van de noodzaak van dit project. Joon: “Je moet het niet doen omdat het strategisch slim is, maar omdat je er echt in gelooft.” Erfgoed en muziek bleken verbindende thema’s waar iedereen zich volledig in kon vinden. Ella: “We voelden allemaal dat dit project potentieel had. Die goesting was onze motor om samen stappen te zetten.”

En die stappen zetten ze ook vandaag verder. “Het is een utopie om te denken dat je met één project de magische knop in handen hebt om je integrale werking diverser te maken. Het is een stap, maar eentje waar je blijvend aan moet werken”, merkte Joon. 

Het project verduurzamen is dan ook belangrijk. “Drie spelers uit Klankenkoorts hebben inmiddels meegespeeld in een andere voorstelling van de Unie. Er komen deelnemers naar het wekelijks café en de kookavonden. De verhalen en muziek uit de Klankencast zijn te beluisteren via Spotify. Je kan de audio-installatie ook gratis boeken voor elk event. We hebben samen een plaat opgenomen met de soundtrack van de voorstelling … Zowel door de verspreiding van het materiaal als de blijvende betrokkenheid van de deelnemers leeft Klankenkoorts voort. En dat is exact wat we wilden bereiken”, besluiten Joon en Ella.